مخاطرات زیست محیطی و راه های کنترل آن

در واحد تولید روغن پایه از خوراک برش سنگین آیزوریسایکل استفاده می‌شود و با فرآیندهایی نظیر Hydrofining، Hydrocracking، Isomerization و Dewaxing محصولات نهایی با شاخص ویسکوزیته بالا و پایداری حرارتی مناسب تولید می‌نماید. در جریان این فرآیندها، انواع آلاینده‌های گازی، مایع و جامد تولید می‌شود که مدیریت صحیح آنها نقش مهمی در کاهش اثرات زیست‌محیطی دارد. در ادامه به معرفی این آلاینده‌ها و راهکارهای در نظر گرفته شده پرداخته می‌شود. آلاینده‌های هوا شامل NOₓ، SO₂، VOC و CO از منابع سوختی و فرآیندی است که کنترل آن از طریق استفاده از مشعل‌های کم‌نوسان، CEMS، و واحد بازیافت بخارات (VRU) انجام می‌شود. تمام مخازن محصول و خوراک دارای سقف شناور یا Fixed Roof  با VRU بوده و انتشار تبخیری به طور کامل کنترل می‌شود. پساب‌های صنعتی در OWS چند مرحله‌ای تصفیه و سپس به واحد بیولوژیک بازچرخانی منتقل می‌شوند. پساب نهایی صرفاً جهت آبیاری فضای سبز غیرخوراکی و همچنین بازگردانی به چرخه آب فرآیندی استفاده می‌شود. خاک و آب زیرزمینی تحت پایش فصلی از طریق چاه‌های مانیتورینگ قرار می‌گیرند. آلودگی صوتی با احداث دیوار آکوستیک و محفظه‌سازی تجهیزات پرصدا کنترل خواهد شد.

• آلاینده‌های گازی:

گازهای اسیدی (Acid Gases):

 در فرآیندهای هیدروتریتینگ و هیدروکراکنینگ، به دلیل حذف ترکیبات گوگردی، نیتروژنی و اکسیژنی از خوراک، گازهای اسیدی شاملH₂S، NH₃، CO₂ و ترکیبات آلی فرار (VOC) تولید می‌شوند. این جریان‌های گازی معمولاً از برج‌های جداسازی و واحدهای بازیابی گاز خارج می‌شوند. روش‌های کنترل و دفع این جریان، هدایت گازهای اسیدی به واحد تصفیه گاز اسیدی (Amine Treating Unit) و بازیافت H₂S در واحد گوگردزدایی (Claus Unit) است. همچنین در شرایط اضطراری یا جریان‌های کم‌غلظت، ارسال به فلر (Flare System) جهت سوزاندن ایمن گازهای آلاینده می‌تواند انجام شود. در این حالت کنترل مداوم ترکیب گاز فلر و نصب Flare Gas Recovery System برای کاهش انتشار مستقیم به اتمسفر انجام خواهد شد.

آلاینده‌های احتراق از بویلرها و کوره‌ها:

 بویلرها و هیترهای فرآیندی برای تأمین حرارت لازم در واحدهای هیدروکراکر و واکس‌زدایی مورد استفاده قرار می‌گیرند. سوخت معمولاً گاز طبیعی یا گازهای سوختی پالایشگاه است. آلاینده‌های اصلی در این احتراق NOx، SO₂، CO، CO₂، ذرات معلق (PM) و هیدروکربن‌های نسوخته است. راهکارهای کنترل انتشار این آلاینده ها عبارتند از: استفاده از مشعل‌های کم‌نیتروکس (Low-NOx Burners)،‌ پایش مداوم اکسیژن و احتراق کامل، در صورت سوخت مایع، نصب گوگردزدایی از سوخت (Desulfurization)،‌ استفاده از Stack Monitoring System و فیلترهای غبارگیر در خروجی دودکش‌ها.

• آلاینده‌های مایع و پساب‌ها:

پساب‌های روغنی:

 در نقاطی مانند واحد Dewaxing، تانک‌های ذخیره، واحد تصفیه روغن و بخش‌های بسته‌بندی، پساب‌های حاوی روغن و هیدروکربن ایجاد می‌شود. راهکار تصفیه‌ای در نظر گرفته شده عبارتند از: هدایت جریان‌ها به سیستم API Separator و CPI Unit جهت جداسازی فاز روغنی؛ استفاده از Dissolved Air Flotation (DAF) برای حذف ذرات معلق و باقیمانده روغن؛ پس از جداسازی فیزیکی، تصفیه بیولوژیکی یا شیمیایی تکمیلی جهت کاهش COD  و BOD.

پساب‌های شیمیایی و اسیدی:

در واحدهای شست‌وشوی کاتالیست، برج‌های تقطیر و بخش‌های شیمیایی، محلول‌های اسیدی و بازی ممکن است تولید شوند. مدیریت و دفع این پساب شامل خنثی‌سازی در واحد Neutralization Tank با آهک یا سود؛ جداسازی نمک‌ها و جامدات از طریق فیلترپرس و انتقال لجن به محل دفن مجاز صنعتی؛ پایش pH خروجی (در محدوده 6 تا 8) پیش از ورود به تصفیه‌خانه مرکزی می‌باشد.

پساب‌های املاح‌دار (Cooling & Boiler Blowdown):

در سیستم‌های خنک‌کننده و بویلرها، آب‌های حاوی املاح محلول TDS بالا تخلیه می‌شوند. روش مدیریت این پساب املاح‌دار شامل بازیافت جزئی با سیستم اسمز معکوس و یا تبخیر، در صورت بالا بودن شوری، انتقال به تبخیرخانه‌های سطحی (Evaporation Pond) یا تزریق در چاه‌های دفع مجاز می‌باشد.

 پسماندهای جامد و نیمه‌جامد:

 پسماندهای اصلی این طرح عبارتند از: کاتالیست‌های مصرف‌شده (Spent Catalysts) از هیدروکراکر و هیدروتریترها، فیلترهای آغشته به روغن و مواد جاذب آلی؛ لجن‌های روغنی و شیمیایی از سیستم‌های تصفیه پساب، پسماندهای فلزی و بسته‌بندی صنعتی. مدیریت و دفع این پسماندها شامل ارسال کاتالیست‌های مصرف‌شده به واحدهای بازیافت فلزات گران‌بها؛ سوزاندن کنترل‌شده لجن‌های آلی در کوره‌های مخصوص (Sludge Incinerator) یا تثبیت و دفن در محل دفن ایمن؛ تفکیک پسماندها در مبدأ، جمع‌آوری و انبارش در Waste Storage Area با استانداردهای HSE؛ امحاء نهایی بر اساس دستورالعمل‌های سازمان حفاظت محیط زیست می‌باشد.

کنترل و پایش محیطی:

در خصوص تمامی منابع آلاینده مذکور،‌ به منظور تضمین تطابق عملکرد واحد با حدود مجاز انتشار:و کنترل و پایش محیطی اقدامات زیر صورت خواهد پذیرفت:

• نصب Online Stack Monitoring برای دودکش‌ها؛
• پایش مستمر کیفیت پساب خروجی از تصفیه‌خانه COD)، TSS، Oil & Grease؛ (pH
• پایش دوره‌ای کیفیت هوا در محدوده صنعتی و محیط پیرامون؛
• گزارش‌دهی منظم به سازمان حفاظت محیط زیست.

با اجرای راهکارهای فوق، میزان انتشار آلاینده‌های گازی، مایع و جامد در محدوده استاندارد ملی ایران (ISIRI 1053، 4906 و دستورالعمل‌های EIA) قابل کنترل خواهد بود. طراحی اصولی واحدهای فلر، تصفیه پساب و بازیافت پسماند، در کنار آموزش نیروی انسانی و پایش مستمر، تضمین‌کننده عملکرد زیست‌محیطی پایدار این واحد خواهد بود.