روغن‌های پایه نفتی، مایعات هیدروکربنی هستند که از برش‌های نفتی سنگین حاصل می‌شوند و بخش عمده روانسازهای نهایی را تشکیل می‌دهند. بسته به کاربرد نهایی، 80 تا 98 درصد محصول روانساز نهایی از روغن پایه تشکیل شده است و مابقی آن شامل افزودنی‌ها، مواد آنتی اکسیدان و دیسپرسنت می‌باشد. روغن‌های پایه نفتی به‌طور کلی به دو دسته پارافینی و نفتنی تقسیم می‌شوند. روغن‌های نفتنی شامل ترکیبات آروماتیکی و سیکلوپارافینی بوده و فاقد ترکیبات واکس(موم) است یا مقادیر بسیار کمی از ترکیبات واکس را در بر می‌گیرد. روغن پایه پارافینی عمدتاً شامل ترکیبات نرمال پارافین و ایزوپارافین است که با توجه به ماهیت موم‌دار آن‌ها، نقطه ریزش بالایی دارند. ترکیبات واکس می‌بایست به کمک فرآیندهای واکس‌زدایی از روغن پایه حذف شوند تا بتوان از روانساز در دماهای پایین زمستان استفاده کرد.
محصولات پارافینی توسط فرآیندهای استخراج با حلال، تصفیه هیدروژنی و موم‌زدایی کاتالیستی یا واکس‌زدایی با حلال تولید می‌شوند تا پایداری اکسایشی و گرمایی آن‌ها تقویت شود. این فرآیندها مشخصه‌های روغن نظیر رنگ و اندیس ویسکوزیته (VI) را بهبود می‌بخشند و عملکرد مطلوب آن را در کاربری‌های گوناگون تضمین می‌کند. محصولات نفتنی طی عملیات تصفیه هیدروژنی شدید روغن پایه باکیفیتی تولید می‌کند که صرفا در دماهای پایین کاربرد ندارد. خاطر نشان می‌سازد گروه‌های II+ و III+ طبقه‌بندی‌های رسمی نیستند اما در بازار مورد استفاده قرار می‌گیرند.
علاوه بر روغن‌های پایه نفتی، روغن‌های پایه سنتزی نیز حائز اهمیت اند؛ اما صرفا 3 درصد از کل تقاضای روغن‌های پایه را در بر می‌گیرند. مهم‌ترین روغن‌های پایه سنتزی عبارت‌اند از: پلی‌آلفا اولفین‌ها، استرها و پلی‌آلکالن گلایکول‌ها.

 

 

Viscosity Index

Saturates(%)

Sulfur(%)

Grade

80 to 120

< 90

> 0.03

Group I

80 to 120

> 90

< 0.03

Group II

110 to 119

> 90

< 0.03

Group II+

> 120

> 90

< 0.03

Group III

130 to 150

> 90

< 0.03

Group III+

All Polyalphaolefins (PAO)

Group IV

All others not included in Groups I, II, III, or IV

Group V

 

دسته‌بندی روغن‌های پایه:

  • روغن‌های پایه گروه I
  • تولید: تقطیر و استخراج نفت خام با روش حلّال (solvent refining)
  • ترکیب: حاوی پارافین، نفتن و درصدی آروماتیک
  • ویژگی‌ها:
    • شاخص گرانروی: 80–120
    • پایداری حرارتی و اکسیداسیونی نسبتاً پایین
    • رنگ نسبتاً تیره
  • کاربرد: روغن‌های موتور قدیمی و روانکارهای صنعتی ساده

 

 

  • روغن‌های پایه گروه II
  • تولید: هیدروهیدروژناسیون (hydrocracking) نفتای سبک
  • ترکیب: درصد آروماتیک پایین، تقریباً خالص
  • ویژگی‌ها:
    • شاخص گرانروی: 95–120
    • پایداری حرارتی و اکسیداسیونی بالاتر از گروه I
    • رنگ روشن‌تر
  • کاربرد: روغن موتورهای مدرن و روانکارهای صنعتی با عملکرد متوسط
  • روغن‌های پایه گروه III
  • تولید: هیدروکراکینگ و هیدروایزومریزاسیون پیشرفته
  • ترکیب: تقریباً فاقد ترکیبات سنگین و غیرپایدار
  • ویژگی‌ها:
    • شاخص گرانروی: بالای 120
    • پایداری حرارتی و اکسیداسیونی بسیار بالا
    • شفاف و روشن
  • کاربرد: روغن‌های موتور تمام سنتتیک، روانکارهای با عملکرد بالا
  • روغن‌های پایه گروه IV و V
  • گروه IV: روغن‌های سنتتیک پلی‌آلفاولفینی (PAO)
    • کاملاً سنتتیک، پایداری عالی، بدون ناخالصی
  • گروه V: سایر روغن‌های پایه سنتتیک یا طبیعی خاص مانند استرها و سیلیکون‌ها
    • کاربرد ویژه در شرایط سخت یا نیازهای خاص

 

ویژگی

گروه I

گروه II

گروه III

گروه IV (PAO)

گروه V

شاخص گرانروی

پایین

متوسط

بالا

بسیار بالا

متغیر

پایداری حرارتی

کم

متوسط

زیاد

عالی

عالی

خلوص / رنگ

تیره

روشن

روشن

شفاف

شفاف

منبع

نفت خام تقطیر شده

نفت خام + هیدروفرآوری

هیدروکراکینگ

سنتتیک

سنتتیک یا خاص

کاربرد

روانکار ساده

روغن موتور مدرن

روغن سنتتیک

روانکار تمام سنتتیک

شرایط خاص